katarzynaszostak.pl » Dlaczego ciągle trafiam na ten sam typ partnera? Powtarzające się schematy w związkach

Kolejny związek, inna osoba, a po pewnym czasie pojawia się znajome uczucie: „Znowu jestem w tym samym miejscu”. Partner jest emocjonalnie niedostępny. To Ty bardziej zabiegasz o bliskość. Boisz się, że druga osoba odejdzie. Albo przeciwnie – gdy ktoś zaczyna być naprawdę blisko, pojawia się potrzeba wycofania.

Powtarzające się schematy w związkach nie muszą oznaczać, że świadomie wybieramy „niewłaściwych ludzi”. Czasem znaczenie ma to, kogo uznajemy za atrakcyjnego, jakie zachowania interpretujemy jako znajome, czego spodziewamy się po relacji i jak sami reagujemy, kiedy pojawia się bliskość, konflikt lub ryzyko odrzucenia.

Dlaczego więc kolejne relacje mogą zaczynać wyglądać podobnie?

Dlaczego powtarzamy te same schematy w związkach?

Wchodząc w relację, nie zaczynamy od czystej kartki. Mamy za sobą wcześniejsze doświadczenia, przekonania o sobie i innych oraz określone sposoby radzenia sobie z emocjami. W terapii schematów zwraca się uwagę na wczesne nieadaptacyjne schematy – utrwalone wzorce obejmujące emocje, wspomnienia, przekonania i doznania dotyczące siebie oraz relacji z innymi. Schemat może wpływać nie tylko na to, jak interpretujemy zachowanie partnera, ale również na nasze własne reakcje.

Jeśli na przykład silnie obawiam się odrzucenia, brak odpowiedzi na wiadomość może nie być dla mnie neutralnym wydarzeniem. Mogę szybko pomyśleć: „Traci zainteresowanie”, „Zaraz mnie zostawi”. W odpowiedzi zaczynam częściej pisać, szukać zapewnień albo przeciwnie – wycofuję się pierwsza, żeby uniknąć potencjalnego zranienia. W ten sposób na przebieg relacji wpływa nie tylko to, kogo wybieramy, ale również to, co dzieje się z nami, kiedy jesteśmy już w związku.

Dlaczego pociągają nas osoby podobne do poprzednich partnerów?

To, co znajome, nie zawsze jest tym, co dla nas dobre. Jeśli określony sposób funkcjonowania w relacji znamy z wcześniejszych doświadczeń, może być dla nas łatwiejszy do rozpoznania i przewidzenia. Nie oznacza to, że człowiek świadomie poszukuje relacji, w której będzie cierpiał.

Czasami szczególnie silne emocje może wywoływać osoba, która aktywuje ważne dla nas potrzeby i obawy. Emocjonalny dystans może uruchamiać potrzebę zdobycia czyjejś uwagi. Nieprzewidywalność może zwiększać koncentrację na relacji. Z kolei stabilność i dostępność mogą początkowo wydawać się mniej intensywne.

Dlatego silne przyciąganie nie zawsze jest informacją o dobrym dopasowaniu. Jest informacją o tym, że druga osoba coś w nas uruchamia. Dopiero warto sprawdzić – co.

Jakie schematy mogą wpływać na związki?

Nie istnieje jeden „schemat złych związków”. W terapii schematów opisuje się różne wzorce, które mogą wpływać na funkcjonowanie w bliskich relacjach.

Schemat porzucenia/niestabilności więzi może wiązać się z silną wrażliwością na sygnały oddalenia partnera i obawą, że ważna osoba odejdzie.

Schemat deprywacji emocjonalnej może wiązać się z przekonaniem, że potrzeby bliskości, troski czy zrozumienia i tak nie zostaną odpowiednio zaspokojone.

Schemat wadliwości/wstydu może sprawiać, że bliskość uruchamia obawę: „Jeżeli naprawdę mnie pozna, przestanie mnie kochać”.

Schemat podporządkowania może sprzyjać rezygnowaniu z własnych potrzeb i granic w obawie przed konfliktem, złością lub utratą relacji.

Samo rozpoznanie któregoś z tych opisów nie oznacza jednak, że mamy dany schemat. Schematy są szerszymi wzorcami funkcjonowania, a ich rozpoznawanie wymaga spojrzenia na wiele sytuacji i doświadczeń.

Ten sam schemat może prowadzić do zupełnie różnych zachowań

To szczególnie ważne. Dwie osoby z podobną obawą przed porzuceniem nie muszą zachowywać się tak samo. Jedna może podporządkowywać się schematowi – intensywnie zabiegać o partnera, szukać zapewnień i pozostawać w relacji mimo niezaspokojonych potrzeb. Druga może unikać jego aktywowania – nie angażować się emocjonalnie albo wycofywać się, gdy relacja staje się poważniejsza. Jeszcze inna może próbować nadmiernie kompensować swoją podatność – na przykład dążyć do kontroli relacji albo odrzucać partnera, zanim sama będzie mogła zostać odrzucona. Dlatego pytanie nie brzmi wyłącznie: „Jaki mam schemat?”, ale także: „Co robię, kiedy ten schemat się uruchamia?”

Jak rozpoznać powtarzający się schemat w związku?

Zamiast analizować wyłącznie cechy kolejnych partnerów, warto porównać kilka swoich relacji.

Pomocne mogą być pytania:

Co powtarzało się na początku moich związków?
W którym momencie zwykle zaczynały pojawiać się trudności?
Jakiego zachowania partnera bałam/em się najbardziej?
Co robiłam/em, kiedy czułam/em dystans, odrzucenie albo zagrożenie relacji?
Z czego rezygnowałam/em, żeby utrzymać związek?
Jakie zachowania partnera tolerowałam/em mimo własnego dyskomfortu?
Czy podobne emocje pojawiały się w kilku różnych relacjach, mimo że partnerzy byli inni?

Czasami dopiero takie porównanie pokazuje, że wspólnym elementem kolejnych historii nie jest konkretny „typ partnera”, ale podobna dynamika relacji.

Czy powtarzające się schematy można zmienić?

Schemat nie jest wyrokiem ani niezmienną cechą osobowości. Samo uświadomienie sobie wzorca może być ważnym początkiem, ale zwykle nie wystarcza do jego zmiany. Możemy doskonale wiedzieć: „Znowu szukam potwierdzenia, że mnie nie zostawi”, a mimo to w momencie silnego pobudzenia reagować dokładnie tak jak wcześniej.

W psychoterapii można pracować nad rozpoznawaniem sytuacji aktywujących schemat, związanymi z nim emocjami i potrzebami oraz sposobami radzenia sobie, które podtrzymują problem. Celem nie jest nauczenie się ignorowania własnych potrzeb, ale rozwijanie bardziej adaptacyjnych sposobów ich rozpoznawania, komunikowania i zaspokajania. Jeśli zauważasz, że w kolejnych związkach powtarzają się podobne trudności, psychoterapia może być przestrzenią do przyjrzenia się temu, co uruchamia ten wzorzec i jaką rolę odgrywają w nim Twoje własne reakcje.

Dlaczego ciągle wybieram podobnych partnerów?

Nie ma jednej przyczyny. Znaczenie mogą mieć wcześniejsze doświadczenia relacyjne, przekonania dotyczące siebie i innych, potrzeby emocjonalne, styl funkcjonowania w bliskości oraz to, jakie cechy drugiej osoby interpretujemy jako atrakcyjne lub znajome. Warto analizować nie tylko podobieństwa między partnerami, ale również powtarzającą się dynamikę kolejnych relacji.

Jak przestać powtarzać te same schematy w związkach?

Pierwszym krokiem jest zauważenie wzorca: sytuacji, które go uruchamiają, pojawiających się wtedy myśli i emocji oraz własnych reakcji. Kolejnym może być uczenie się nowych sposobów reagowania – np. stawiania granic, komunikowania potrzeb czy tolerowania bliskości bez automatycznego uruchamiania dotychczasowych strategii. W przypadku utrwalonych wzorców pomocna może być psychoterapia.

Czy schematy z dzieciństwa wpływają na związki w dorosłości?

Wczesne doświadczenia mogą mieć znaczenie dla tego, jakie przekonania tworzymy na temat siebie, innych ludzi i bliskich relacji. Nie oznacza to jednak, że dzieciństwo jednoznacznie determinuje nasze późniejsze związki. Na funkcjonowanie w relacjach wpływają również późniejsze doświadczenia, temperament, aktualna sytuacja oraz relacja z konkretnym partnerem.

Czy terapia schematów pomaga w problemach w związkach?

Terapia schematów może być wykorzystywana w pracy nad utrwalonymi wzorcami, które wpływają na relacje – m.in. silnym lękiem przed odrzuceniem, podporządkowaniem, trudnościami w wyrażaniu potrzeb czy powtarzającymi się sposobami reagowania na bliskość. To, czy będzie odpowiednią metodą dla konkretnej osoby, zależy jednak od rodzaju trudności i celów psychoterapii.

Dlaczego ciągle trafiam na ten sam typ partnera? Powtarzające się schematy w związkach